Lumo

Mi memoras la sonĝojn en viaj okuloj,
la spiron de la anĝeloj super ni.
Antaŭtago de Sankta Johano.

Mi memoras la stelojn sur via hararo
kaj vian nudan dorson.

La silentaj astroj ŝvebis tremante
kaj disverŝis sian arĝenton
sur la branĉaron de la arboj,
sur vian haŭton.

Mi memoras.
Viajn manojn al la ĉielo,
la luno subiris
kaj dancis ĉirkaŭ vi,
ensorĉita de sia lumo sur viaj okuloj.

Vi havis stelojn sur via hararo,
salon en viaj larmoj,
sunon en via rideto,
mielon en viaj internaĵoj.
Akvon sur la haŭto,
akvon kaj arĝenton.

Vi haltigis la tempon per susuro
kaj kisis mian deziregon
pri pli da tempo,
pri malpli da destino.

Mi memoras.
Ene de viaj okuloj,
dormantaj sonĝoj trembrilis.

La ĉiama horizonto
de strangaj ventoj,
pentrita sur vi.
Malkvieta maro sur viaj pupiloj,
matenruĝo sur viaj vangoj,
fluganta birdo sur viaj fingroj.

Milde, subite
ĉio ekdormis dum vi vekiĝis.

Mi memoras la helan ĉielon
plene je anĝeloj,
la sorĉon en viaj okuloj,
la stelojn sur via hararo,
vian animon sur miaj manoj.

Kaj vi estis lumo...
kaj jam porĉiame vi estos lumo.

La rigardo de Giordano Bruno

Iam, kiam mi estis 17-jara studentino dum la lasta akademia jaro en gimnazio, je leciono pri Historio de Filozofio, la instruisto parolis pri Giordano Bruno. Kompreneble mi ne aŭskultis lin, ĉar li ne kutimis diri interesaĵojn. Mi enuis kaj foliumis senpense mian libron, rigardetante la bildojn.

Subite mi surpriziĝis antaŭ neatendita rigardo en unu el la folioj. La malgranda portreto montris seriozan viron, kies vizaĝo aperis sub levita kapuĉo de monaĥa vesto. Liaj okuloj estis apenaŭ videblaj, sed lia rigardo estis decida kaj forta, preskaŭ severa, kvazaŭ li havus ĉiujn la respondojn al la gravaj demandoj de la homaro... kaj tio ne gravus laŭ li. Giordano Bruno... Mi sentis, kiel se li povus vidi min tra la tempo. Kia stultaĵo! Tamen...

Kelkajn jarojn poste, forgesinte jam delonge la okulojn de Giordano Bruno, mi meditis pri la vera naturo de Dio dum rigardegis la bluan montaron malproksime, sidante ĉe izola angulo de parko. La vento mumuris inter la branĉaro de la arboj kaj la sunlumo falis sur la kamparo.

Dum mia studado en la mezlernejo, mi estis fervora katolikino. Ĉiunokte antaŭ ekdormi mi preĝis al Dio Patro, al Jesuo Kristo kaj al Virgulino Maria; krucsignis min kaj kisis etan krucon el ligno, kiun la pastro donis al mi pro mia unua komunio. Mi kutime vizitis la preĝejon, preĝis Rozarion, legis Biblion... Kaj atente aŭskultis mian instruistinon pri Katolika Religio.

Sed iom post iom la respondoj oferitaj de la Eklezio ĉesis satigi min kaj mi komencis serĉi miajn proprajn respondojn kaj miajn proprajn demandojn. Kie? Nu, ĉie...

Mi faris tielmaniere dum longa tempo kaj iam, surprizita mi eltrovis alian vizaĝon de Dio. Neniu eklezio, neniu doktrino, montris al mi dum mia tuta vivo kion mi subite kaj sole vidis ĉie, komprenis klare.

Finfine mi trovis la ĝustan demandon, “Kie mi povas renkonti vin, dio?”, kaj interne de mi vekiĝis la respondo, uzante lingvo nekonata de mi, kiun mi tamen komprenis: “Kien vi rigardu per animo-okuloj”. Kaj mi vidis Ĝin, dion, en la vento inter la arboj, en la grizaj nuboj super la montaro, en ies bedaŭro kaj ies rideto, en matenruĝo kaj tajdoj, en susuroj... Ĉar dio ne kreis la universon, dio estis la universo... Kaj mi estis parto de dio; kaj parto de larmoj elfluintaj el iu, kiun mi tute ne konis, kaj parto de lia ĝojo; kaj parto de la vojo, kaj parto de sonĝema rigardo... Dio estis ĉio kaj ĉio estis ni.

Mi kredis, ke mi pensis stultaĵojn, strangajn aferojn, do mi ne rakontis pri tio al iu... Kvankam mi ankaŭ kredis, ke tio estas vero; ne la Vero, la tuta Vero, sed mia persona vizio de la vero, eta parto de ĝi eble... aŭ tute ne... Mi ne sciis!
Fine mi hazarde komentis pri tio kun amiko kaj li tuj diris al mi: “La panteismo"... “Kio?”, mi nekredema pensis.

Sed denove mi forgesis la aferon ĝis ke iam, legante libron pri Filozofio, aperis kelkaj vortoj pri vivo kaj verkaĵo de Giordano Bruno. Subite mi memoris liajn okulojn sur la papero de mia gimnazia lerno-libro kaj interesiĝis scivoleme. Tiama libro rakontis, ke antaŭ la Tribunalo de la Sankta Inkvizicio, kiu kondamnis lin al morto per fajrejo pro herezo, li decide staris kaj diris: “Tremate forse piu voi nel pronunciare la sentenza che io nel riceverla.” (“Tremas pli, vi proklamante verdikton, ol mi akceptante ĝin.”).
Mia koro ja ektremis kaj mi pensis: “Jes, mi pravis, ĉar liaj okuloj montris sian grandan animan forton.”

Kaj mi tute miris kiam mi legis, ke li estis kondamnata pro liaj kuraĝaj ideoj pri Dio kaj la naturo, pri la mondo, ke li estis kondamnata pro kredi je la panteismo, pro lia koncepto pri infinita universo... “Ho!”, mi pensis tuj, “Ni vere rigardis nin tiam.”

Mi ne trovis interrete tiun portreton,
kiu aperis en mia lerno-libro pri Historio de Filozofio,
do mi montras alian ĉi-supre.

Amo neebla... kaj porĉiama

Iu rekomendis al mi verkaĵon nomitan “A celtic tale: The Legend of Deirdre” de Mychael kaj Jeff Danna, aŭtoroj de kelta muziko. Ĝi estis komponata por la belega kaj malnova legendo pri "Deirdre de la Bedaŭroj" kaj ĉiu muzikaĵo rakontas momenton de la historio, ne per paroloj sed per muziko.

La plej kortuŝinda komponaĵo laŭ mi estas tiu, kie Deirdre, enfermata ĉe Connacher, kantas al sia mortinta amato, rigardante la malplenan ebenaĵon tra la fenestro...

“In green fields, now unknown,
your name upon the standing stone…”

Mi ne memoras esti aŭskultinta kantantan voĉon tiel trista kaj milda ol tiu ĉi. Ŝajnas, ke la kantistino alportas per sia bedaŭranta voĉo ĉiun doloron kaj tutan amon sur la mondo. Kaj la muzikiloj lamentas per tiel morna melodio, ke ankaŭ ili ŝajnas enamiĝintaj kaj malfeliĉaj.

Kaj subite mi pensas pri kiom da tempo bezonas la porĉiama amo por fariĝi nura memoro. Mi supozas, ke tio dependas de ĉiu persono kaj de ĉiu amrilato. Eble la daŭro de tempo por trovi alian amaton, aŭ por forgesi, aŭ eble tuta vivo...

Iam iu diris al mi, ke amo estas kiel pura energio, kiun oni nek kreas nek detruas, ĝi nur ŝanĝas. Do ni neniam ĉesas ami iun, kvankam nia amo ŝanĝas sian staton.

Iom da tiuj personoj amitaj de ni, ĉiam restos en ni mem, ĉar ili donis al ni momentojn de siaj vivoj, sentojn, pensojn, vortojn, karesojn, sonĝojn... Tio ne povas malaperi en la vakuo, ie devas resti: en la memoro, en la koro; en la animo de la mondo, kiun ni povas rigardeti malofte...

Nun mi memoras ion skribitan de Anne Rice, kion mi legis sur unu el ŝiaj romanoj pri vampira modvivo. Lestat, la ĉefrolulo, diris:

"La kastelo sur la monteto estas ruino.
La vilaĝo estas perdata sub la neĝo.
Sed vi estas mia porĉiame."

Ĉu iu ne kredis senti iam amon pli granda ol destino kaj mondo, ol la dioj de la Ĉielo kaj la demonoj sub la maro? Amon neeblan, sed ĉiaman...

Arundo, la sonĝita urbo

...aŭ kial Arundo anstataŭ Rondo
por esperante nomi Ronda-n?

Plinio la Maljuna, la romiana historisto, jam uzis la nomon de Arunda por paroli pri la tiama vilaĝo de Ronda, kie loĝis bastulaj keltoj (la plej eblaj fondintoj de la urbo), dum la VI-a jarcento antaŭ Kristo. Iuj aktualaj historistoj diras, ke Arunda devenas de la kelta origina nomo, Munda aŭ Runda, tio estas “inter montoj”.

Poste alvenis fenicoj, grekoj, kartaganoj kaj romianoj. Tiuj lastaj, la romianoj, nomis ĝin Laurus kaj fakte konstruis ĉi tie la Kastelon de la Laŭro. Eble kaŭze de tio la araboj, dum la islama okupado, nomis ĝin “Izna Rand Onda”, “La urbo de la kastelo".

Ĉiuj arundanoj kun kiuj mi parolis, esperantistoj aŭ ne, samopinias pri la jena afero: la vorto “rondo” ne estas taŭga por nomi la sonĝitan urbon, ĉar ĝi havas propran signifon en la internacia lingvo. Laŭ la Reta Vortaro, rondo estas “io pli-malpli samforma kiel cirklo” aŭ “aparta aro da homoj, kunvenantaro, societo”. Do, kia similaĵo ekzistas inter la e-vorto “rondo” kaj la vera, origina nomo de Ronda: “inter montoj”?

La arundanoj ne povas trovi la animon de nia urbo en la vorto “rondo”, sed male Arunda estas tiu konata nomo, kiun ni kutime aŭdis en la lernejo, je la lecionoj pri Historio, ĝi estas la antikva “animo” de Ronda.
Nu, loĝantoj de Ronda, la arundanoj (fakte "arundenses" hispan-lingve), apogas Arundon kiel esperanta nomo de Ronda, la malnova Arunda, anstataŭ Rondo.

"Mi serĉis ĉie la sonĝitan urbon
kaj finfine mi trovis ĝin en Arundo."

"Estis mirinda sukceso esti renkontinta Arundon,
kie sin resumis ĉiuj aferoj, kiujn mi deziris."

Rainer Maria Rilke,
germana poeto (1.875-1.926)

Buŝa impulso

Mi tute ne ŝatas la kafon, kvankam mi provis gustumi ĝin kun multo da lakto kaj da blanka sukero, sed... pa! Tial mi ŝanĝis ĝin en alian trinkaĵon dum miaj horoj je studado, ĉar, ĉu vi ne aŭdis pri teorioj de Sigmund Freud, patro de Psikanalizo?
Iu el ili temas pri la buŝa instikto: samkiel la beboj volas mordeti aŭ suĉi ion por trankviliĝi (jen suĉilon, jen propran fingron, ekzemple) same la pliaĝuloj bezonas havi ion buŝe kiam ili nervozas, foje cigaredon, foje ĉokoladon, trinkaĵon, manĝaĵon, ktp...
Tial nuntempe mi multe trinkas teon: ruĝan, nigran, verdan, kun mielo, kun bruna sukero, kun melaso... Sed fine mi estas andaluzia kaj post multaj jarcentoj estas ankoraŭ famkonata la teo preparita per al-andalusa stilo, do...

Ho, antaŭ ke iu volu ŝerci pri mia taso, mi devas rimarki, ke ĝin al mi donacis mia kara frato pro unu el miaj naskiĝtagoj, do... ŝercoj for!

Ĉio estas kolora

Jen la printempo, kiu ĝoje kaj bele koloras ĉiun straton, ĉiun ĝardenon, ĉiun maten-ĉielon... Kaj la etaj insektoj zumas inter la floroj kreskantaj ĉie dum mi laboreme studas ĉe mia dormoĉambro, sub la lampo-lumo.

La naturo kaj la vivo vekiĝas post la vintro, sed mi ne povas ĝui tion, ĉar mi devas studi por sukcese trapasi miajn venontajn ekzamenojn.

Kiu diris, ke la vivmaniero de la studentoj estas facila? Estas vere malfacila vidi papilion trans la fenestro kaj ne povi iri en iun parkon por rigardegi la bluan ĉielon dum la tuta vespero.

La vento estas malvarmeta kaj ludas per mia hararo, sed mi devas resti hejme. Ho ve!

La unua fotaĵo montras la fruajn lumojn matene sur la printempaj floroj de strato proksima al ponkto super la rivero.

Sur la dua fotaĵo aperas belega bukedo da freŝaj floroj donacita al mia frato kaj lia amatino pro aĉeti loĝejon.

Pri mia kristana nomo

La esperanto sin oferas al siaj parolantoj kiel tre utila ilo por la interkomunikado inter homoj naskiĝintaj en malproksimaj lokoj kaj edukitaj en malsamaj kulturoj.
Tielmaniere ni povas lerni multajn aferojn, kiuj eble ŝajnas aŭ ŝajnis strangaj laŭ ni, kaj ni ankaŭ povas kompreni, fariĝi plibonaj, kreski interne...
Pere de la internacia lingvo, kaj dank’ al ĝi, mi konis multajn belajn kaj mirindajn personojn, kiuj montris al mi sian mondon, fore de mia rigardo.

Iam pola esperantisto diris al mi: “Mi ne aŭdis vian nomon antaŭe, ĝi ŝajnas araba”. Kompreneble mi respondis: “Ĉar ĝi estas arabdevena”.
“Do, ĉu vi estas islamana?”, demandis li.
Tio surprizis min, ĉar mia nomo estas ordinara en hispanparolantaj landoj kaj ĉiuj scias (aŭ almenaŭ mi kredis tion), ke la hispandevena kulturo estas ligata historie al Kristanismo, precipe al la Katolika Eklezio.
Kaj vi povas rimarki al mi: “Sed Fátima estas arabdevena”. Jes, fakte ĝi estas islama, ĉar tielmaniere nomis la filino de Mohamedo, la profeto kaj fondinto de Islamo.
Sed, ĉu vi volas legi mallongan kristanan rakonton? Nu...


Dum la jaro 1917, Fátima estis malkonata urbo de 2.500 geloĝantoj, 130 kilometroj norde de Lisbono, ĉefurbo de Portugalio.
La 13-an de majo, Lúcia dos Santos kaj ŝiaj gekuzoj, Francisco kaj Jacinta Marto, 10, 9 kaj 7-jaraj paŝtistoj, troviĝis kun la brutaro de siaj gepatroj en Cova da Iria, valo fore de Fátima je tri kilometroj pli-malpli.

La tri paŝtistoj el Fátima

La geinfanoj rakontis al homoj de la vilaĝo, ke sur verda kverko ili vidis belan sinjorinon banitan de hela lumo, kiu sin presentis kiel la Patrino de Dio, tio estas Virgulino Maria, patrino de Jesuo el Nazareto.
La marianaj aperoj okazis la 13-a tago de ĉiu monato ĝis oktobro kaj la Sinjorino parolis kun Lúcia, dum Jacinta aŭskultis kaj Francisco nur vidis la mildan vizion. Ŝi parolis pri konverto kaj savo, pri la vojo al Ĉielo, pri paco sur la tero, petis la preĝon de la Rozario, rivelis tri gravajn sekretojn pri la Homaro...
Ekde tiam Fátima fariĝis loko de pilgrimado por la Kristanaro kaj la Katolika Eklezio kristanigis ĝian nomon por la kristaninoj.

Nia Sinjorino el Fátima

Ĉar, kiel tradicia marianakanto diras:

La 13-an de majo,
Virgulino Maria
malsupreniris de Ĉieloj
al Coba de Iría...